شاهنامه؛ روایت دانایی، اخلاق و انسانیت

محمدجعفر محمدزاده در گفت‌و‌گو با خبرنگار صداوسیما با بیان اینکه فرهنگ، بنیاد پایداری ملت‌هاست، گفت: بدون فرهنگ، دیگر دستاوردها ارزش ماندگار نخواهند داشت. تجربه جهان امروز نیز نشان می‌دهد که پیشرفت‌های شتابان علمی و فناورانه، اگر با فرهنگ و اخلاق همراه نباشد، انسان را با بن‌بست‌ها و چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو می‌کند.

وی گفت: انسان معاصر بیش از آنکه به دانایی و خردورزی تکیه کند، به دانش و عقل ابزاری دل بسته است، در حالی‌ که خرد مورد نظر فردوسی در شاهنامه، آمیخته با معرفت و معنویتی است که می‌تواند جان انسان را به تعادل برساند. به گفته او، شاهنامه نماینده همین خرد ریشه‌دار است؛ خردی برآمده از تجربه تاریخی، اخلاق انسانی و نگاهی معناگرا به رویدادهای جهان.

این استاد زبان و ادبیات فارسی با اشاره به جایگاه شاهنامه به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌های ملی ایران اظهار داشت: ارزش شاهنامه در دعوت فراگیر آن به فرهنگ و انسانیت است؛ دعوتی به داد، خرد، میانه‌روی، مسئولیت‌پذیری و احترام به کرامت انسان.

وی افزود: این اثر بزرگ، هم بر تجربه تاریخی تکیه دارد و هم با فطرت انسانی و معنویت دینی درآمیخته است و از همین رو می‌تواند با انسان گرفتار در گرداب منفعت‌طلبی و مادی‌گرایی امروز گفتگو کند.

محمدزاده تأکید کرد: در شاهنامه اندیشه‌هایی جهانی نهفته است که می‌تواند زبان مشترک ما با وجدان بیدار انسان و جهان باشد. با تکیه بر چنین میراثی، می‌توان در جهانی گرفتار مادیات، سخنی اخلاقی، فرهنگی و پذیرفتنی ارائه کرد؛ سخنی که ریشه در تاریخ دارد و به نیک‌فرجامی انسان می‌اندیشد.

وی در پایان با اشاره به ابیات پایانی داستان ضحاک در شاهنامه گفت: این بیت‌ها از بلندپایه‌ترین و جهانی‌ترین سخنانی است که می‌توان با همه انسان‌ها به اشتراک گذاشت؛ سخنانی که بر نیکی، اخلاق و ماندگاری نام نیک انسان تأکید دارد.

بیا تا جهان را به بد نسپریم
به کوشش همه دستِ نیکی بریم!
نباشد همی نیک و بد ماندگار
همان به که نیکی بود یادگار
همان گنجِ دینار و کاخ بلند
نخواهد بُدن مر تو را سودمند
سَخُن ماند از تو همی یادگار
سخن را چنین خوارمایه مدار!