تأثیر مستقیم سلامت متابولیک بر سن بیولوژیکی مغز

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، به نقل از مدیکال‌اکسپرس، یک پژوهش جدید با همکاری دکتر «آسا فراهانی» دانشمند ایرانی «دانشگاه مک‌گیل» کانادا نشان می‌دهد که سلامت متابولیک ضعیف می‌تواند حتی مغز جوانان را نیز پیر کند.

 دو نفر با سنین بسیار متفاوت می‌توانند سطح مشابهی از پیری بیولوژیکی را در مغز خود داشته باشند. چنین اتفاقی امکان‌پذیر است، زیرا پیری و سلامت متابولیک از دو مسیر مجزا پیروی می‌کنند که بر سلامت مغز تأثیر می‌گذارند.

 اگرچه می‌دانیم مغز با افزایش سن تغییر می‌کند، اما پژوهش جدیدی که بیش از ۳۰۰۰ اسکن مغزی را تجزیه و تحلیل کرده، نشان داده است که مشکلات متابولیک از طریق یک مسیر بیولوژیکی متفاوت با پیری بر مغز تأثیر می‌گذارند.

پژوهشگران دریافتند که این دو محور به طور مستقل از یکدیگر عمل می‌کنند. این بدان معناست که یک شخص نسبتاً جوان می‌تواند تغییرات مغزی مرتبط با سلامت متابولیک ضعیف را تجربه کند. این تغییرات که توسط عوامل متابولیک هدایت می‌شوند، با عملکرد شناختی در دنیای واقعی نیز مرتبط بودند.

افرادی که سلامت متابولیک ضعیف‌تری داشتند، عموماً در انجام وظایفی که نیازمند انعطاف‌پذیری شناختی یا توانایی تغییر بین خواسته‌های رقابتی بودند، بیشتر دچار مشکل می‌شدند. این ارتباط در زنان قوی‌تر بود.

محور پیری با فرسایش تمامیت ساختاری مغز بر آن تأثیر می‌گذارد. این فرآیند شامل نازک شدن لایه بیرونی مغز و اختلال عملکرد عروقی است که جریان خون را در رگ‌های مغز کند می‌کند. محور متابولیک، متفاوت عمل می‌کند و به جای یک محرک اصلی، مجموعه‌ای از عوامل مانند وزن بدن، فشار خون و کلسترول دارد که همگی با هم عمل می‌کنند. اثر مشترک آنها افت پرفیوژن مغزی است؛ به این معنی که خون کمتری به مغز می‌رسد.

مغز و بدن عمیقاً به هم مرتبط هستند. با وجود این، هنگامی که دانشمندان پیری را مطالعه می‌کنند، هر دو مؤلفه به طور جداگانه بررسی می‌شوند و این یک تصویر ناقص را از فرآیند‌های بیولوژیکی دخیل در آن ارائه می‌دهد.

این گسستگی زمانی بیشتر به چشم می‌آید که در نظر بگیریم نشانگر‌های بالینی معمول مانند شاخص توده بدنی، فشار خون، چربی خون و معیار‌های مرتبط با گلوکز به راحتی قابل جمع‌آوری هستند، اما هنوز مشخص نیست که سلامت مغز را تا چه اندازه منعکس می‌کنند.

 در مقابل، روش‌های پیشرفته‌ام‌آرآی می‌توانند مستقیماً ساختار مغز، اتصالات و جریان خون را با جزئیات ثبت کنند، اما آنها تا حد زیادی در مراقبت‌های بالینی معمول غایب هستند.

پژوهشگران تصمیم گرفتند نشانگر‌های ساده و به راحتی قابل دستیابی را شناسایی کنند که سلامت مغز را به طور قابل اعتمادی نشان می‌دهند. آنها ابتدا بررسی کردند که این نشانگر‌ها ممکن است چه اطلاعات اولیه سلامت و پیشینه‌ای را درباره مغز آشکار کنند.

 سپس، پژوهشگران بررسی کردند که کدام معیار‌های مغزی مبتنی بر‌ام‌آرآی شامل ساختار، فعالیت و جریان خون، بیشترین ارتباط را با جنبه‌های گوناگون سلامت جسمی دارند.

پژوهشگران دریافتند سلامت مغز نه تنها با افزایش سن، بلکه توسط دو محور جداگانه و مستقل شکل می‌گیرد که یکی مرتبط با افزایش سن و دیگری مرتبط با سلامت متابولیک است. این الگو‌ها هم در مردان و هم در زنان دیده شدند.

 پیری بر مناطق گوناگون مغز تأثیر می‌گذارد؛ در حالی که سلامت متابولیک ضعیف در درجه اول خون‌رسانی به مغز را هدف قرار می‌دهد.

پژوهشگران خاطرنشان کردند که ماهیت مستقل هر دو محور، سلامت متابولیک را به یک عامل خطر قابل اصلاح تبدیل می‌کند. اگرچه نمی‌توان جلوی پیری را گرفت، اما انسان‌ها می‌توانند وزن، کلسترول و فشار خون خود را مدیریت کنند تا از خون‌رسانی به مغز و سلامتی آن محافظت کنند.

پژوهش‌های آینده با استفاده از نشانگر‌های زیستی گسترده‌تر می‌توانند به کشف پیوند‌های عمیق‌تر بین بدن و مغز فراتر از متابولیسم کمک کتند.

یافته‌های این پژوهش در حال حاضر مشخص می‌کنند که سلامت متابولیک فقط مربوط به قلب یا دیابت نیست، زیرا مستقیماً با خون‌رسانی به مغز و شناخت مرتبط است.

سلامت متابولیک به عنوان یک عامل قابل اصلاح، شایسته است که جایگاه محوری‌تری را در پیام‌های بهداشت عمومی پیرامون سلامت مغز داشته باشد. این پژوهش در مجله «PLOS Biology» به چاپ رسید.