پخش زنده
امروز: -
مکتب خونخواهی شهدا در زیارت عاشورا
زیارت عاشورا فراتر از یک متن زیارت و سوگواری، بلکه بیانیهای عمیق از عدالتخواهی و پیماننامهای روزانه میان شیعه و اهلبیت (ع) برای ماندن در صراط مستقیمِ تولی و تبری است.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، زیارت عاشورا یکی از عمیقترین متون اعتقادی و حماسی شیعه است که تقابل همیشگی جبهه حق و باطل در تاریخ را تبیین میکند. یکی از آموزههای بنیادین این زیارت شریف، مفهوم خونخواهی و ایستادگی در برابر ظالمان است. در این چارچوب اعتقادی، هر زمان که یکی از اولیای الهی و بزرگان دینی در مسیر مکتب حسینی به شهادت میرسد، بر اساس پیام و روح زیارت عاشورا، خونخواهی و طلب انتقام او از دشمنان خدا به یک فریضه و آرمان دینی برای مؤمنان تبدیل میشود؛ آرمانی که پیوندی ناگسستنی با قیام منجی موعود (عج) دارد.
این آموزه به ما یادآوری میکند که مکتب عاشورا در سال ۶۱ هجری متوقف نشده است؛ بلکه امروزه وقتی ولی فقیه و نایب امام زمان (عج) امام خامنه ای (رضوان الله تعالی علیه) در این مسیر توحیدی به شهادت میرسد، رسالت خونخواهی و استمرار راه او بر دوش مؤمنان بازمانده قرار میگیرد. زیارت عاشورا به زائران و رهروان حسینی میآموزد که در برابر ستمگران بیتفاوت نباشند و شهادت اولیای الهی در عصر غیبت را با بیداری و بصیرت، جهاد و مقاومت، انتقام و خونخواهی پاسخ دهند. این آرمانِ مقدس، روحیه ظلمستیزی را در جامعه زنده نگه میدارد و انسانها را برای یاری جبهه حق و برپایی قسط و عدل، در انتظار و رکاب امام زمان (عج) آن منتقم خون خدا آماده میسازد. در این نوشتار، با نگاهی گذرا به مبانی قرآنی مفهوم «انتقام»، ابعاد و آثار خونخواهی حسینی بر اساس فرازهایی از زیارت عاشورا و دعای ندبه بررسی شده و وظایف شیعیان و منتظران یادآوری میشود.
در منطق قرآن، عدالت الهی اقتضا میکند که ظلم و خونِ بهناحق ریختهشده بیپاسخ نماند. از همین رو در آیات متعددی خداوند خود را «منتقم» معرفی میکند؛ یعنی کسی که از ستمگران انتقام میگیرد و حق مظلومان را بازمیستاند. قرآن کریم میفرماید: «إِنَّا مِنَ الْمُجْرِمِينَ مُنْتَقِمُونَ» (سجده، ۲۲)؛ «همانا ما از مجرمان انتقام خواهیم گرفت.»
در آیهای دیگر نیز آمده است: «وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا…» (اسراء، ۳۳) ؛ «و هر کس مظلومانه کشته شود، برای ولیّ او حق و سلطهای قرار دادهایم». همچنین قرآن کریم، خداوند را با صفت «ذُو انتقام» یاد میکند؛ چنانکه میفرماید: «وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انتِقَامٍ» (آلعمران، ۴)؛ «و خداوند شکستناپذیر و صاحب انتقام است».
این آیات قرآنی نشان میدهد که خون مظلوم در نظام الهی بیپاسخ نمیماند و عدالت الهی در نهایت تحقق خواهد یافت. در فرهنگ شیعی، یکی از بزرگترین مصادیق این حقیقت در حادثه عاشورا و شهادت امام حسین(ع) جلوهگر شده است. آن حضرت در روایات با تعبیر «ثارالله» یعنی «خون خدا» شناخته میشود؛ تعبیری که بیانگر عظمت مصیبت کربلا و جایگاه ویژه خون آن امام معصوم در نظام الهی است.
زیارت عاشورا که به عنوان «حدیث قدسی» از متون بلند و عمیق معارف شیعه به شمار میآید، یکی از مهمترین متونی است که مفهوم خونخواهی امام حسین(ع) را تبیین و فرهنگ سازی میکند. در این زیارت، شیعه تنها به یاد مصیبت کربلا بسنده نمیکند، بلکه خود را در مسیر تاریخی عدالتخواهی و خونخواهی امام حسین(ع) تعریف میکند؛ مسیری که در نهایت با قیام امام مهدی(عج) به ثمر خواهد نشست.
یکی از برجستهترین فرازهای زیارت عاشورا چنین است: «اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا ثارَ اللَّهِ وَ ابْنَ ثارِهِ وَ الوِتْرَ المَوْتور»؛ «سلام بر تو ای خون خدا و فرزند خون خدا و ای آنکه خونش به ناحق ریخته شد».
تعبیر «ثارالله» بیانگر جایگاهی ویژه برای امام حسین(ع) است. در این تعبیر، خون آن حضرت به خداوند نسبت داده شده است؛ یعنی خون او در نظام الهی چنان عظمت و قداستی دارد که مطالبه و انتقام آن در حقیقت احیای حق الهی و عدالت الهی است. از همین رو در فرهنگ شیعه، خونخواهی امام حسین(ع) تنها یک حرکت تاریخی یا انتقام شخصی نیست، بلکه ادامه مسیر الهی برای مقابله با ظلم و احیای حق در جهان است. در فرازی دیگر از زیارت عاشورا میخوانیم:
«وَ لَعَنَ اللَّهُ اُمَّةً اَسْرَجَتْ وَ اَلْجَمَتْ وَ تَنَقَّبَتْ لِقِتالِک»؛ «خدا لعنت کند امتی را که زین کردند، مهار زدند و برای جنگ با تو آماده شدند». این عبارت نشان میدهد که حادثه عاشورا نتیجه یک تصمیم لحظهای نبود، بلکه حاصل سازماندهی و آمادگی کامل برای مقابله با «ولیّ خدا» بود. از این رو زیارت عاشورا با یادآوری این حقیقت، جامعه مؤمنان را نسبت به ماهیت ظلم، انحراف قدرت و خطر مقابله با ولایت الهی آگاه میسازد.
در ادامه زیارت، پیوند میان محبت به امام حسین(ع) و آرزوی خونخواهی او چنین بیان میشود: «بِاَبی اَنْتَ وَ اُمّی لَقَدْ عَظُمَ مُصابی بِکَ فَاَسْئَلُ اللَّهَ الَّذی اَکْرَمَ مَقامَکَ وَ اَکْرَمَنی بِکَ اَنْ یَرْزُقَنی طَلَبَ ثارِکَ مَعَ اِمامٍ مَنْصُورٍ مِنْ اَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ»؛ «پدر و مادرم فدای تو باد؛ مصیبت تو بر من بسیار بزرگ است. از خداوندی که مقام تو را گرامی داشت و مرا به وسیله تو گرامی داشت میخواهم که روزیام کند خونخواهی تو را همراه با امامی یاریشده از اهلبیت پیامبر.»
در این فراز، خونخواهی امام حسین(ع) به عنوان «رزق» الهی معرفی شده است؛ نعمتی معنوی که نصیب مؤمنان میشود. این تعبیر نشان میدهد که همراهی با قیام حق، امری تصادفی یا صرفاً تاریخی نیست، بلکه توفیقی الهی و رزقی معنوی است که نصیب بندگان شایسته میگردد.
این خونخواهی در زیارت عاشورا به روشنی با ظهور امام مهدی(عج) پیوند خورده است. عبارت «امام منصور» اشاره به پیشوایی دارد که از سوی خداوند یاری میشود و پرچم عدالت جهانی را برمیافرازد. در نگاه شیعی، قیام حضرت مهدی(عج) ادامه همان نهضت حسینی است و یکی از اهداف آن، اقامه عدالت و خونخواهی شهدای کربلاست. در فراز دیگری نیز این آرمان تکرار میشود: «وَ اَنْ یَرْزُقَنی طَلَبَ ثاری مَعَ اِمامٍ هُدیً ظاهِرٍ ناطِقٍ بِالْحَقِّ مِنْکُمْ»؛ «و از خدا میخواهم که روزیام کند خونخواهی شما را همراه با امام هدایتگری که آشکار و گویای حق است».
این فراز نشان میدهد که خونخواهی امام حسین(ع) صرفاً به معنای انتقام تاریخی نیست، بلکه تحقق عدالت، هدایت و حقگویی در جامعه انسانی است. در این نگاه، خونخواهی حسینی به یک مکتب تربیتی تبدیل میشود که آثار عمیقی در حیات فردی و اجتماعی مؤمنان دارد. از منظر تربیتی، این آموزه روحیه ظلمستیزی و عدالتطلبی را در انسان تقویت میکند. شیعه با تکرار روزانه این زیارت، خود را در جبهه حق تعریف میکند و در برابر ظلم و انحراف بیتفاوت نمیماند.
از منظر فرهنگی، فرهنگ عاشورا و خونخواهی حسینی موجب شکلگیری هویتی بیدار و مقاوم در جامعه اسلامی شده است؛ هویتی که در طول تاریخ الهامبخش حرکتهای عدالتخواهانه بوده است. از منظر معنوی، این فرازها پیوند قلبی انسان با اهلبیت(ع) و آرمانهای آنان را عمیقتر میکند و مؤمن را در مسیر تحقق اهداف آنان قرار میدهد. از منظر تمدنی نیز فرهنگ عاشورا و انتظار تحقق خونخواهی حسینی، جامعه مؤمنان را به سوی ساختن جامعهای مبتنی بر عدالت، کرامت انسانی و حاکمیت حق سوق میدهد؛ جامعهای که در نهایت با قیام مهدوی به کمال خواهد رسید.
با توجه به آنچه در بررسی زیارت عاشورا بیان شد، خونخواهی امام حسین (ع)، به معنای یک انتظار انفعالی برای ظهور امام زمان (عج) نیست، بلکه یک دستورالعمل عملی و پویا برای زندگی روزمره مؤمنان در عصر غیبت ولی خدا است. کسی که خود را در صف خونخواهان «ثارالله» میداند، باید در زندگی فردی و اجتماعی خود نیز پایبند به اصولی باشد که سیدالشهدا (ع) برای احیای آنها جان فدا کرد.
زیارت عاشورا عهدنامهای است که هر روز میان شیعه و اهلبیت (ع) تجدید میشود. پیمانی برای ماندن در صراط مستقیم، تولی (دوستی با دوستان خدا) و تبری (بیزاری از دشمنان خدا)، و تلاش بیوقفه برای زمینهسازی طلوع خورشید مهدویت؛ تا روزی که پرچم عدالت در جهان برافراشته شود و ندای حقطلبی و خونخواهی حسین (ع) در سراسر گیتی به ثمر نشیند. در فرهنگ انتظار نیز مسئله خونخواهی امام حسین (ع) جایگاهی محوری دارد. منتظران ظهور در دعای ندبه با سوز دل نجوا میکنند: «أَیْنَ الطّالِبُ بِدَمِ الْمَقْتُولِ بِکَرْبَلا»؛ «کجاست آن کسی که خونِ بهناحق ریختهشدهی کشته کربلا را طلب میکند؟» این فراز عمیق نشان میدهد که در منظومه معرفتی شیعه، قیام جهانی حضرت مهدی (عج) امتداد مستقیم نهضت عاشورا و تجلی نهایی و کاملِ عدالت الهی است. بنابراین، انتظار آن منتقم حقیقی به معنای آمادهسازی فرد و جامعه برای برپایی حق و ایستادگی در برابر ستم در زمان حال است؛ همان جاده سرخی که سیدالشهدا (ع) با نثار خون خویش فراروی بشریت گشود.
جمع بندی آنکه؛ زیارت عاشورا فراتر از یک متن زیارت و سوگواری، بیانیهای عمیق از عدالتخواهی و پیماننامهای روزانه میان شیعه و اهلبیت (ع) برای ماندن در صراط مستقیمِ تولی و تبری است. در این زیارت، امام حسین(ع) به عنوان «ثارالله» معرفی میشود و آرزوی خونخواهی ایشان، رزق معنوی و دعوتی آگاهانه برای حضور در جبهه حق است. این متن شریف، پیوندی ناگسستنی میان سه بُعد زمان برقرار میسازد: یادآوری حماسه گذشته، بیداری و ادای مسئولیت در زمان حال، و ترسیم افق روشن قیام مهدوی در آینده. مکتب حسینی، مکتبی زنده و جاری است. خون شهدایی که در امتداد راه سیدالشهدا (ع) جان خود را فدا میکنند. همچون مجاهدتها و فداکاریهای رزمندگان اسلام و اولیای الهی و رهبران دینی، به ویژه ولی فقیه و نایب امام زمان (عج) در عصر غیبت، هرگز پایمال نمیشود و خونخواهی از آنان، امتداد همان خونخواهی کربلاست. این آموزه عاشورایی به مؤمنان یادآوری میکند که شهادت پایان راه نیست؛ بلکه مسئولیتی سنگین بر دوش بازماندگان میگذارد تا با بیداری، بصیرت، مقاومت و جهاد مستمر، ریشههای ظلم و باطل را نابود سازند و جهان را برای طلوع خورشید مهدویت و حاکمیت قسط و عدل آماده نمایند.
نظر شما